Kazachstan: Mleczarstwo w Kazachstanie – stan i perspektywy

Inwestycje krajowe i zagraniczne

Rząd Kazachstanu przeznacza prawie 4% rocznego budżetu na wsparcie sektora rolnego i zwiększenie jego konkurencyjności. W ramach szerszego programu dopłat dla rolnictwa rząd przeznaczył około 200 mld KZT (370 mln USD) w 2025 r. na pomoc hodowcom bydła mlecznego w zakupie genetyki zwierząt gospodarskich, paszy i innych środków produkcji, a także na wypłatę wynagrodzenia za ilość produkowanego mleka. Dopłaty te mają na celu zwiększenie produktywności i rentowności sektora mleczarskiego, a długoterminowym celem jest zmniejszenie zależności od importowanych produktów mlecznych.

Kazachstan stosuje mechanizm redukcji kosztów produkcji mleka poprzez dopłaty do produkcji surowego mleka za kilogram. Polegają one na rządowych dopłatach dla rolników do cen rynkowych. 

Stawki dopłat wahają się od 20 do 45 KZT za kg (0,03–0,08 USD), w zależności od regionu, warunków produkcji i wielkości stada, przy czym wyższe stawki dotyczą dużych przedsiębiorstw rolnych, a niższe gospodarstw indywidualnych i gospodarstw domowych. Dopłaty te wspierają rentowność rolników, gdy ceny rynkowe nie pokrywają kosztów produkcji, stymulują produkcję mleka, utrzymują konkurencyjność w stosunku do importu z Rosji i Białorusi oraz zapewniają wsparcie dochodów drobnym rolnikom i gospodarstwom domowym. Rząd wykorzystuje ten mechanizm w celu zwiększenia rentowności przedsiębiorstw mleczarskich i zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego.

Zgodnie z Dekretem o liberalizacji gospodarczej z 2024 r. rządowe dotacje do mleka, mięsa i warzyw szklarniowych zostaną wycofane do końca 2028 r. Wówczas wsparcie rządowe zostanie przesunięte na preferencyjne programy kredytowe.

W ostatnich latach, wraz ze stopniową modernizacją kazachstańskiego sektora mleczarskiego, wzrosło zapotrzebowanie na importowaną genetykę zwierząt gospodarskich. Wiele przedsiębiorstw rolnych i niektóre gospodarstwa indywidualne coraz częściej wykorzystują importowaną genetykę rasy holsztyńskiej, aby poprawić wydajność mleczną. Dowodem tego trendu jest fakt, że w ciągu ostatniej dekady import genetyki zwierząt gospodarskich ze Stanów Zjednoczonych wzrósł z niemal zera do prawie 9 mln USD w 2024 r. Genetyka amerykańska konkuruje z importem z Rosji, Kanady i Unii Europejskiej.

QazaqSut (Kazachstańskie Stowarzyszenie Hodowców Bydła Mlecznego) również wspiera sektor, promując nowoczesne praktyki hodowlane, systemy rejestracji stad oraz narzędzia oceny genetycznej. Stowarzyszenie stworzyło krajowe ramy identyfikacji zwierząt, gromadzenia danych i certyfikacji, które są obecnie wdrażane w programach doskonalenia stad mlecznych.

Głównym wyzwaniem dla branży jest zmiana 87% laboratoriów weterynaryjnych, które nie spełniają międzynarodowych standardów, co wpływa na jakość produktów i możliwości eksportowe. Mimo to ponad 20 mln ton pasz dla zwierząt zostało przygotowanych na zimę 2025/2026.

W ramach umowy międzyrządowej z Chinami w obwodzie wschodniokazachstańskim powstało nowoczesne laboratorium weterynaryjne. Celem placówki jest zwiększenie konkurencyjności produktów krajowych oraz zapewnienie jakości i bezpieczeństwa produktów rolnych.

Gospodarstwa rolne zakładane przez inwestorów w Kazachstanie wykorzystują automatyzację, aby zapewnić przejrzyste i weryfikowalne dane oraz ograniczyć zależność od błędów ludzkich. Udział hodowli bydła osiągnął 12%, a owiec 17%, co jest możliwe dzięki dotacjom, preferencyjnym kredytom i ulgom podatkowym.

W obwodzie północnokazachstańskim dobiega końca realizacja jednego z największych projektów w dziedzinie hodowli bydła mlecznego ostatnich lat. Przy wsparciu JSC SPC Soltüstik firma LLC SK-Agro buduje nowoczesną fermę mleczną dla 3600 krów mlecznych. Całkowity koszt projektu, według wstępnych szacunków, wyniesie 8 mld KZT (15,2 mln USD). Nowy kompleks produkcyjny znajduje się we wsi Sowieckoje i wkrótce wejdzie w pierwszą fazę rozruchu. Po pełnym uruchomieniu firma będzie produkować do 39 tys. ton mleka rocznie. Co ciekawe, ta wydajność nie jest limitem – w przyszłości planuje się zwiększyć całkowitą liczbę zwierząt gospodarskich do 12 tys. sztuk, co uczyni obiekt jednym z największych nie tylko w regionie, ale i w kraju.

Kazachstan jest siedzibą firmy Danone w Azji Centralnej, na Kaukazie i w Mongolii. Zakład w Ałmaty jest głównym ośrodkiem produkcyjnym w tym regionie, a produkcja jogurtu jest jej strategicznym priorytetem. Francuska firma ogłosiła plany zainwestowania 6,9 mln USD w swój zakład w obwodzie ałmackim w latach 2025–2026, aby zwiększyć roczną produkcję do 40 tys. ton. Projekt został oficjalnie ogłoszony przez Ministerstwo Rolnictwa Kazachstanu po rozmowach między przedstawicielami rządów Kazachstanu i Francji. W oświadczeniu ministerstwo poinformowało, że Danone chce podwoić eksport zakładu. Zakład produkuje obecnie ponad 18 tys. ton produktów mlecznych rocznie, a jedna trzecia produkcji jest eksportowana do krajów Kaukazu, Azji Środkowej i Mongolii.

Kazachstan wzmacnia więzi rolnicze z Iranem. Jednym z przykładów jest zakład mleczarski Solico Group o zdolności produkcyjnej 200 tys. ton rocznie i zainteresowanie kazachstańskim rynkiem firmy Kourosh Food Industry. Warto podkreślić, że Kazachstan jest również głównym eksporterem zboża do Iranu, generując znaczące obroty handlowe w sektorze agrobiznesu.

Eksport

W 2025 r. Kazachstan wyeksportował około 5,1 tys. ton produktów mlecznych (2,7 tys. ton w 2024 r.), głównie do Azji Środkowej i Rosji. Od 2023 r. Kazachstan rozszerzył swój portfel eksportowy, wysyłając serek śmietankowy do Grecji i Polski. Pomimo tych postępów kraj ten pozostaje importerem netto podstawowych produktów mlecznych, takich jak ser, jogurt, masło i tłuszcze mleczne. Region północnokazachstański zainwestował 17 mld KZT (około 36 mln USD) w nowoczesne fermy mleczarskie, dążąc do zwiększenia rocznej produkcji o 70 tys. ton.

W okresie od stycznia do lipca 2025 r. Kazachstan zwiększył eksport produktów mlecznych o 14,8%, osiągając poziom 20,3 tys. ton. Przychody z eksportu wyniosły łącznie 37,3 mln USD, co odzwierciedla rosnący popyt zagraniczny na produkty krajowych przetwórców.

Największy wzrost odnotowano w eksporcie mleka w proszku i mleka zagęszczonego, którego wolumen zwiększył się 2,6-krotnie do 1,9 tys. ton. Kazachstańskie mleko w proszku i mleko zagęszczone eksportowano do Rosji, Uzbekistanu, Kirgistanu, Tadżykistanu i Chin. Eksport mleka i śmietanki również wzrósł znacząco, 1,8-krotnie, osiągając 2,8 tys. ton. Głównymi importerami były Rosja, Kirgistan, Uzbekistan, Tadżykistan i Armenia. Eksport jogurtu, kefiru i riażenki wzrósł o 27,2%, osiągając łączną wartość 11,4 tys. ton. Produkty te trafiły do Rosji, Uzbekistanu, Azerbejdżanu, Kirgistanu, Mongolii, Gruzji i Armenii.

Jednocześnie niektóre produkty odnotowały spadek. Eksport masła i smarowideł mlecznych spadł prawie trzykrotnie do 1000 ton, a dostawy kierowano głównie do Rosji, Mongolii i Turkmenistanu. Eksport serów i twarogów spadł o 27,4% do 1,7 tys. ton. Głównymi odbiorcami były Rosja, Kirgistan, Uzbekistan, Mongolia i Armenia.

Kazachski rynek pasz dla zwierząt przeżywa gwałtowny wzrost. Eksport wzrósł stukrotnie w ciągu kilku lat, osiągając 1,7 mln ton do końca sierpnia 2025 r. Głównym odbiorcą eksportu były Chiny, na które trafiło 99,1% wszystkich dostaw. Kazachstan zakończył proces parafowania świadectwa weterynaryjnego na import materiału genetycznego zwierząt hodowlanych do Wielkiej Brytanii.

Ponadto trwają negocjacje z 12 krajami, w tym z Japonią, Malezją, Koreą Południową, Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, Jordanią i Pakistanem w sprawie eksportu mięsa, podrobów i nabiału, a także z Arabią Saudyjską, Katarem, Wielką Brytanią, Kanadą i Hongkongiem w sprawie eksportu nabiału, miodu i pasz dla zwierząt.

Podsumowanie

Strategia rozwoju kazachstańskiego sektora mleczarskiego do 2030 r. koncentruje się na intensyfikacji produkcji oraz cyfryzacji przetwórstwa. Poprzez rozwój wysokotechnologicznych zakładów i poprawę standardów jakościowych kraj dąży do samowystarczalności oraz budowy silnej pozycji eksportowej. Kluczowe filary tej transformacji – ujęte w państwowym programie rozwoju rolnictwa – to postęp genetyczny w hodowli, wdrożenie systemów oszczędzania wody oraz optymalizacja bazy paszowej, co ma bezpośrednio przełożyć się na skokowy wzrost wydajności stad.

Literatura:

1. Danone to invest US$6.9M in its Kazakhstan production facility, Dairy Business Middle East & Africa, czerwiec 2025.
2. In the North Kazakhstan region, the construction of the largest dairy farm for 3,600 cows is coming to an end, Tridge, wrzesień 2025.
3. Kazakhstan expands export markets for livestock products, Kazinform International News Agency, grudzień 2025.
4. Kazakhstan Increases Dairy Product Exports by 14.8% to $37.3 Million, Dairy News Today, grudzień 2025.
5. Kazakhstan’s Dairy Industry Overview, Dairy News Today, grudzień 2025.
6. United States Department of Agriculture, Kazakhstan Focused on Modernizing Dairy Sector and Reducing Dairy Product Imports, Foreign Agricultural Service, grudzień 2025.